أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

49

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

[ شكل 4 ] eK يعنى جيب تمام ارتفاع دوم به K ? يعنى حصّهء سمت دوم ، برابر است با نسبت eH يعنى جيب كلّى به HX يعنى جيب سمت دوم ؛ و از اين راه K ? به‌دست مىآيد . تفاوت ميان OC و K ? كه برابر با WY است معلوم است ، و نيز تفاوت OL و KT كه دو جيب دو ارتفاع است معلوم و برابر با WT است . بنابراين TY كه وتر مثلّث قائم الزّاويه‌اى است كه دو طول شناختهء TW و WY اضلاع ديگر آنند به‌دست مىآيد . و نسبت TY به TW همان نسبت جيب زاويهء قائمه TWY است به جيب زاويهء TYW . ولى زاويهء TYW برابر با متمّم عرض بلد است كه چون آن را به‌دست آورديم عرض بلد را نيز به‌دست آورده‌ايم . و اين عمل مشتمل بر پنج حالت است : نخست آنكه هردو سمت در شمال خطّ اعتدال باشد ؛ دوم آنكه هردو جنوبى باشد ؛ سوم آنكه يكى از آن دو شمالى باشد و ديگرى جنوبى ؛ چهارم آنكه يكى شمالى باشد و ديگرى بر خطّ اعتدال ؛ و پنجم آنكه يكى جنوبى باشد و ديگرى بر خطّ اعتدال .